Bosna i Hercegovina ima znatno nižu stopu zatvorske populacije od evropskog prosjeka, a njene zatvorske administracije svrstane su među sisteme s vrlo niskim stopama zatvaranja, pokazuju novi godišnji penalni statistički podaci Vijeća Evrope SPACE I.

Prema izvještaju “Prisons and Prisoners in Europe 2025”, koji su za Vijeće Evrope izradili Univerzitet u Lausannei i autori Marcelo F. Aebi i Edoardo Cocco, u BiH su 31. januara 2025. bile ukupno 1.982 osobe u zatvorima, uključujući pritvorenike. To odgovara stopi od 58,2 na 100.000 stanovnika, dok je evropski prosjek iznosio 127, a medijan 110 zatvorenika na 100.000 stanovnika.

BiH daleko ispod prosjeka

Podaci za BiH prikazani su kroz tri zatvorske administracije: Federaciju BiH, Republiku Srpsku i državni nivo, uz zbirni podatak za cijelu državu. U Federaciji BiH bilo je 1.108 zatvorenika, u Republici Srpskoj 580, a na državnom nivou 294.

U tabelarnom pregledu izvještaja, zatvorske administracije Federacije BiH, Republike Srpske i državnog nivoa BiH svrstane su u grupu “veoma nisko”, odnosno među administracije čija je stopa zatvorske populacije više od 25 posto niža od evropskog medijana. U toj grupi su, između ostalih, Norveška, Nizozemska, Finska, Njemačka, Danska i Švicarska. Autori izvještaja posebno upozoravaju da državni nivo u BiH nije direktno uporediv s drugim zatvorskim administracijama, jer obuhvata zatvorenike osuđene za određene vrste krivičnih djela. Također, zbirni podatak za BiH nije korišten u izračunu evropskog prosjeka i medijana kako bi se izbjeglo dvostruko brojanje.

Zatvori nisu prenapučeni

Prema pokazatelju zatvorske gustoće, BiH nije među zemljama s prenapučenim zatvorima. Ukupna zatvorska gustoća u BiH iznosila je 50,7 zatvorenika na 100 raspoloživih mjesta. U Federaciji BiH iznosila je 50,8, u Republici Srpskoj 43,5, a na državnom nivou 74,8.

Izvještaj navodi da se prenapučenost bilježi kada broj zatvorenika premaši 100 na 100 raspoloživih mjesta. Evropski prosjek zatvorske gustoće bio je 86, a medijan 89. Teška prenapučenost zabilježena je u Turskoj, Francuskoj, Hrvatskoj, Italiji, Mađarskoj, Belgiji i Irskoj.

Malo stranih zatvorenika i žena

Udio stranih državljana u zatvorskoj populaciji BiH iznosio je 3,2 posto, znatno manje od evropskog prosjeka od 26,4 posto. U Federaciji BiH taj udio bio je 2,8 posto, u Republici Srpskoj 0,9 posto, a na državnom nivou 9,2 posto.

Udio žena u zatvorskoj populaciji BiH bio je 2,7 posto, također ispod evropskog prosjeka od 5,8 posto. U Federaciji BiH iznosio je 4,6 posto, u Republici Srpskoj 0,3 posto, dok na državnom nivou nije bilo evidentiranih žena u zatvorskoj populaciji.

Velike razlike unutar BiH

Izvještaj pokazuje i razlike između zatvorskih administracija u BiH. Republika Srpska ima vrlo nizak omjer zatvorenika po zaposlenom – 0,6 zatvorenika na jednog člana zatvorskog osoblja – što je među najnižim vrijednostima u Evropi.

RS je istovremeno svrstana među administracije s vrlo visokim udjelom zatvorenika starijih od 50 godina, dok se Federacija BiH nalazi u nižoj grupi za taj pokazatelj.

Oprez pri tumačenju

Autori izvještaja naglašavaju da se stope zatvaranja ne smiju jednostavno tumačiti kao pokazatelj nivoa kriminala. Na njih utiču pravni, institucionalni, socioekonomski i politički faktori, uključujući upotrebu pritvora, dužinu kazni, dostupnost alternativnih sankcija i rad institucija.

Zato podaci pokazuju da BiH ima znatno nižu stopu zatvorske populacije od evropskog prosjeka, dok autori izvještaja upozoravaju da se razlike među državama ne mogu jednostavno tumačiti kao razlike u nivou kriminaliteta.

(TIP/Izvor: N1/Foto: Ilustracija/AI)