Foto/Nacionalni spomenici Tuzlanskog kanton: Proizvodnja soli u Tuzli – industrijsko naslijeA�e

08.02.2018 13:41
 

Tokom 2018. godine Zavod za zaA?titu i koriA?tenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeA�a Tuzlanskog kantona, u okviru projekta a�zPredstavljanja i afirmacije nacionalnih spomenika Tuzlanskog kantona u elektronskim i drugim aktuelnim medijimaa�?, kroz posebno pripremljeni struA?ne priloge (tekst i odabrane fotografije), tokom 47 sedmica ove godine, prezentuje isto toliko nacionalnih spomenika sa podruA?ja Tuzlanskog kantona, koja ujedno predstavljaju najvrijednija dobra naA?eg naslijeA�a.Prezentovanje pojedinih nacionalnih spomenika a u cilju nihovog afirmisanja u javnosti zapoA?injemo sljedeA�im prilogom:

A�Proizvodnja soli u Tuzli – industrijsko naslijeA�e

Komisija za oA?uvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine 2007. godine, proglasila je a�zIndustrijsko naslijeA�e a�� Proizvodnja soli u Tuzlia�? nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Nacionalni spomenik A?ine tri cjeline:

  1. Stara solana Kreka sa dimnjakom, radionicama i zgradom sa skladiA?tem rijetkih materijala, te Muzej solarstva sa pokretnim naslijeA�em,
  2. Kompleks solnih bunara sa pumpnom stanicom, u granicama tzv. a�zKompleksa kulturni krajolik Panonskog jezera Tuzlaa�?.
  3. Solni bunar iz osmanskog perioda na Solnom trgu.

Eksploatacija slane vode i proizvodnja soli u Tuzli traje od neolita do danas. ArheoloA?ki tragovi od prije 5-6000 godina svjedoA?e o postojanju neolitskog naselja u srediA?tu Tuzle.Prvi spomen naziva Soli u historijskim dokumentima je iz 1225. godine, kao veA�a A?upa ili zemlja Soli. Naselje pod imenom Sol spominje se 1411. godine. Naselje Sol i A?upa ili Zemlja Soli nalazi se u sastavu srednjovjekovne drA?ave Bosne.

Od najstarijih vremenaA� pa sve do danas okolina Tuzle dobivala je ime po svom vaA?nom prirodnom bogatstvu a�� soli. Nazivi rijeka Jale (koja protiA?e kroz obje Tuzle), te viA?e zemljiA?ta pod nazivom Jala (Gornja Tuzla, SlavinoviA�i…), smatra se da dolaze iz istog prakorijena kao rijeA?i na grA?kom Jalos i njemaA?kom halle (u smislu so). Od slavenske rijeA?i sol potiA?u i srednjovjekovni nazivi Soli, radi se o: srednjovjekovnom naselju Soli, A?upama Gornje i Donje Soli i Zemlji Soli, te Solini, rijeci i naselju.

Ime Tuzla, A?to na turskom znaA?i so, redovno se kroz historiju spominje od davne A�1474. godine.Osmanska uprava drevnu tradiciju proizvodnje Soli u Tuzli i okolini veA� krajem 15. stoljeA�a znatno poveA�ava. Na taj naA?in obezbjeA�uje znaA?ajne prihode drA?avi. Kroz cijeli osmanski period proizvodnja soli je bila zanatskog tipa, iskuhavanjem slanice u plitkim bakrenim kazanima. Prihodi od proizvodnje soli su dosta doprinijeli i urbanom razvoju Tuzle. Tako, na samom poA?etku osmanske uprave proizvodnja soli, zanatstvo i trgovina uslovljavaju brz razvoj naselja Donja i Gornja Tuzla. VeA� poA?etkom 16. stoljeA�a dobivaju status gradova sa poslovnim srediA?tima a�� A?arA?ijama. Na prelazu 16/17. stoljeA�e oni su meA�u najveA�im i ekonomski najjaA?im gradovima ovog dijela osmanskog carstva. Dolnja Tuzla 1852. godine postaje administrativno srediA?te cijelog ZvorniA?kog sandA?aka.

Odmah po dolasku, austrougarska uprava 1879. i 1880. godine otkupljuje postojeA�e solane od tuzlanskih tuzdA?ija (solara) i uvodii monopol nad proizvodnjom soli. Nakon detaljnih istraA?ivanja nalaziA?ta soli, gradi prvu industrijsku Solanu u Simin Hanu 1885. godine. Ubrzo ova Solana ima A?est proizvodnih kazana i proizvodi oko 70 tona soli godiA?nje, A?ime je prestao uvoz soli u Bosnu i Hercegovinu. NeA?to modernija Solana u Kreki sa dva proizvodna kazana puA?tena je u rad 1891. godine. Ona tokom austrougarskog perioda doA?ivljava intenzivan razvoj i poveA�anje proizvodnje.

Savremena Solana u Tuzli razvija se u drugoj polovini 20. stoljeA�a. Na toj osnovi se razvija snaA?na preraA�ivaA?ka hemijska industrija Tuzlanskog bazena. Kao sastavni dio nacionalnog spomenika, Stara solana Kreka obuhvata proizvodno postrojenje sagraA�eno pedesetih godina 20. stoljeA�a. Ima kupno 3 kazana. Ispod svakog kazana, zidane su od vatrostalne opeke po tri peA�i sa loA?iA?tima. Pogon Stare solane u Kreki prestao je sa radom 1975. godine. Sva postrojenja su zadrA?ana u proizvodnoj hali iz 1952. godine i dostupna su javnosti. Osamdesetih godina 20. stoljeA�a Solana u Tuzli je svojom internom odlukom ovaj prostor imenovala u Muzej solarstva.

Uz Staru solanuA� ostao je saA?uvan jedan dimnjak, visok 39 metara.

Godine 1975. skladiA?te gotove soli i ambalaA?e, je pretvarano u prostor Muzeja solarstva, sa potrebnim prateA�im sadrA?ajima. Tu je 1985. godine formirana Stalna postavka za potrebe Muzeja solarstva. Ona je fiziA?ki povezana sa saA?uvanom proizvodnom halom iz 1952. godine. Postavka nosi naziv a�zSolarstvo u Tuzli od prahistorije do danasa�?. Postavkom se A?eljelo prikazati naA?in proizvodnje soli poA?ev od neolitskih vremena do trenutka otvaranja izloA?be.

order levitra online, order lioresal

Pumpna stanica na lokalitetu BoriA�, iznad Tuzle, sjeverno od DA?indijske dA?amije, takoA�er je sastavni dio nacionalnog spomenika Proizvodnja soli u Tuzli.A� SagraA�ena je za vrijeme austrougarske uprave. Radi se o objektu tlocrtnih gabarita 9,70 x 22,40 m. Objekat je namjenski napravljen za smjeA?taj 2 rezervoara slane vode. Ovi rezervoari su obuhvaA�eni vertikalno postavljenim prstenovima od hrastovih greda. Slana voda je pumpana iz bunareva, smjeA?tana u rezervoare a odatle cijevima posebnog sonovoda, dalje u Solanu u Kreki.

Na potezu Hukalo-BoriA�-Trnovac od kraja 19. stoljeA�a A�izgraA�eno je 176 solnih bunara. U poA?etku su nadzemne konstrukcije (tornjevi) solnih bunara bili od drveta a kasnije od A?eliA?nih reA?etkastih konstrukcija. PlaA?t tornjeva je bio zatvoren daA?A?anim pokovom. Replika jednog drvenog tornja je uraA�ena i postavljena unutar kompleksa Panonskih jezera u Tuzli.

Zatvaranjem solnih bunara u maju 2007. godine, iz kojih je crpljena slana voda, otklonjeni su uzroci slijeganja tla u gradu Tuzli.U okviru nacionalnog spomenika Proizvodnja soli u Tuzli, kao njegov najstariji dio, nalazi se i Solni bunar iz osmanskog perioda. To je bunar koji su osmanlije izgradili poslije dolasku u Tuzlu. A�KoriA?ten je pet stoljeA�a za eksploataciju slane vode. Bunar se nalazi na prostoru Solnog trga, koji je upravo dobio ime po proizvodnji soli na tom mjestu. Dubok je A�oko 60 metara i iz njega se crpila slana voda, koja se poslije iskuhavala u posudama (tavama) ispod kojih je gorjela vatra.

Uz Solni bunar iz osmanskog perioda (koji je nedavno ureA�en i zastakljen), na Solnom trgu u srediA?tu Tuzle, danas se nalazi posebno izgraA�ena zgrada u kojoj je izloA?beni prostor, zatim specijalna fontana, te jarbol sa zastavom Tuzle, grada soli.Neki od segmenata nacionalnog spomenika Bosne i Hercegovine, Proizvodnja soli u Tuzli a�� industrijsko naslijeA�e, naA?alost, danas su jako ugroA?eni. Postrojenja Stare solane u Kreki, su u veoma loA?em stanju. Pumpna stanica na BoriA�u, je prvo imala oA?teA�en krovni pokrivaA?, ali je uslijed neodrA?avanja danas gotovo potpuno devastirana.

Na tradiciji eksploatacije slane vode, kao ostatka nekadaA?njeg Panonskog mora, koje je nestalo prije viA?e miliona godina, grad Tuzla je zadnju deceniju formirao kompleks slanih jezera. Taj kompleks pod nazivom Panonika, obuhvata tri jezera sa slanom vodom, slapove, repliku neolitskog sojeniA?kog naselja, geoloA?ko-paleontoloA?ku zbirku i brojne druge sadrA?aje. Zbog toga je Panonika danas vrhunski i najposjeA�eniji rekreativno-turistiA?ki sadrA?aj sjeveroistoA?ne Bosne i Hercegovine.

Projekata�zPredstavljanja i afirmacije nacionalnih spomenika Tuzlanskog kantona u elektronskim i drugim aktuelnim medijimaa�?, tokom 2018. godine, izvodi Zavod za zaA?titu i koriA?tenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeA�a Tuzlanskog kantona, uz saglasnost i podrA?ku nadleA?nog Ministarstvo za kulturu, sport i mlade TK.

(TIP)

[Otvori sve članke iz ove rubrike]

Najnovije iz rubrike!

Morate biti prijavljeni kako bi mogli komentarisati Prijava

NAPOMENA: Komentari odražavaju stavove njihovih autora, a ne stavove Tip.ba. Molimo korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Zadržavamo pravo na provedbu cenzure ili potpuno brisanje komentara bez najave i objašnjenja. Zbog velikog broja komentara, naš portal nije dužan pravovremeno obrisati sve komentare koji krše pravila. Kao čitalac također prihvatate mogućnost da među komentarima mogu biti pronađeni sadržaji koji mogu biti u suprotnosti sa vašim vjerskim, moralnim i drugim načelima i uvjerenjima.
Čitatelji registrovani u sistemu za komentare prethodne platforme mogu se registrovati ili prijaviti putem DISQUS, Facebook, Twitter ili Google+ korisničkih računa, koristeći novi, gore predstavljeni obrazac.