Izudin Kešetović: Pravednost prijedloga Zakona o penzijama testiraju policajci

04.12.2017 13:14
policija4-621x400
 

Na primjeru načina obračuna penzije po Prijelogu Zakona o penzijama vidi se apsurdnost principa pravednosti. Princip pravednosti bi se odnosio na sve naredne penzionere. Zakoni i Uredbe kojima su ranije utvrđivana prava očito su bili nepravdni. Obrazloženje  da se sve nepravde mogu ispraviti sa korekcijama penzija određenim grupama je lažno. To  nepodrazumjeva da veliki broj  nerealno  utvrđenih penzija mogu ukinuti.

Zašto se budući penzioneri kažnjavaju?

Silna „navala“ u penzije srušila je temelj  Zakona koji počiva na tzv. generaciskoj solidarnosti. Teret  penzija se prebacuje na dohotke zaposlenih.  Sva logika pokazuje da je potrebno održati što povoljniji odnos između jednih i drugih jer je trenutno isti u omjeru 1:1. Produženje radnog staža umjesto imperativno postalo je fakultativno kako za poslodavca tako i zaposlenog. Država sprovodeći sistem pravednosti uz silne distorzije (jednim šteta, drugim korist) kažnjava buduće penzionere.Takozvani višak oporezivanja pada na štetu države i budućih penzionera. Ispravke kod starih penzionera ne rješava problem niskih penzija.

Ko je kriv za male penzione osnovice policajaca?

Male  penzione osnovice policajaca su produkt njihovih plata. Umjesto da policajac za svoj težak posao  umjesto 1.000 KM dobije najmanje 1.500 KM, gubeći svake godine  6.000 KM ili za svoj  beneficirani radni vijek  od 30 godina, oko 180.000 KM, istom se nudi  odstupanje od pravila obraćuna  penzije. Korekcija  obračuna penzije  sa nekih pretpostavljeni 1000 KM, sa koeficientom od 85% stvara mu beneficiju za nešto veću od 200 KM na mjesečnom  nivou ili oko 2, 5 hiljada KM godišnje. Ako se procijeni  prosječni životni  vijek  policajaca i starosne dobi u kojoj ostvaruju pravo  na penziju, u dužini od 25 godina, tada se dobije zbir  penzija oko  6o hiljada KM. Hipotetički to je oko 1/3 ( jedna trečina) od pretpostavljenih dohodaka  koje bi pojedinac ,koji ima radni status policajca, trebao da ostvari. Radi se o gubitku od 120.000 KM, koja uz kapitalizaciju od 5% donosi godišnji prihod od 6000 KM godišne  ili 500 KM mjesečno.

Logika sitema koji je neodrživ

Apsurdnost sitema pokazuje sve svoje slabosti. Od vremena Bizmarka u Njemačkoj i tokom više od 100 godina primjene , sistem je pretrpio korjenite promjene. Penzije su postale rente, a penzioni fondovi  snažne finansijske institucije.  Hibridni sistem socijalističkih penzionih fondova u zemljama ex Jugoslavije  je ,svaki po na osob, doživljavao svoju sudbinu. Pravilo je u tome koliko je uspješno reformisan kroz i koliko se uspješno približavao osiguravajućim fondovima kao finansijskim institucija.  Asimetričnost sitema u državi „dva sistema pod jednim krovom“ ima priču o boljim i lošijim penzijama, tj. onim u RS i onim u FBiH.  Radi se o spojenim principima niskih penzija  i nepravednih sistema.

 Rješenja su u pravednoj raspodjeli dohotka

Penzije su dio fiskalnog sistema. Kao takvi podliježu pod osnovna pravila fiskalnih ciljeva: redistribucije, alokacije i stabilizacije.  Fiskalnu politiku vodi država. U našem slučaju to su dva entiteta i distrikt. Penzioneri u F BiH dijele sudbinu raspodjele dohotka  koja se  alocira na  nivoe vlasti:  institucije države, kantoni, opštine.  Potrošnja institucija države se fiksira stabilnim izvorima iz carina i PDV-a za ukupnu potrošnju. Sve što ostane dijeli se između entiteta i distrikta.  Federacija BiH ima decentralizovani sistem finansiranja kantona i opština, tako da  istoj ostane toliko da može raspodijeliti ono što utvrdi zakonom.  Sve ostalo ide kantonima koji finansiraju  policiju, zdravstvo, obrazovanje, sudstvo, socijalu i  druge potrebe . Sudbina penzija je zakovana za doprinose na plate i Penzioni fond. Sve je na razini entiteta. Kantonima samo ostaje alokativna funkcija da preraspodjele novac po funkcijama.

Policajci, doktori, medicinsko osoblje, profesori, učitelji, sudije i tužioci su „zakinut“ za plate

Niski dohoci, tj plate, doktora, profesora, policajaca, učitelja, medicinskog osoblja  su rezultat  sistema koji je nepravedan. Donekle su iz svega izuzeti sudije i tužioci kojima je očito plata bila slab motiv za efikasnost u reformisanom sistemu pravosuđa. Očito su „obolili „ od druge bolesti za koju još nije pronađen lijek. Svi ostali su na minimumu potreba pa najvljuju „ pobunu“. Štrajkovi doktora platama  i nezadovoljstvo policajaca sitemom obračuna penzija, stvara elemente još veće nepravde.  Time se degradiraju stvarne vrijednosti javnih funkcija gdje se penzija redovnog profesora univerziteta može dovesti u ravan sa policijskim službenikom  srednjenjeg nivoa  činovanja. Taj odns  je još vidljiviji na primjerima ljekara specijaliste  ili vrsnog hirurga.

Problem i rješenje je u vlasti

Sistem vlasti je proizveo silne distorzioje  i nepravilnosti.  Isti je popucao po šavovima. Poreskom presijom ( uvođenje akciza, povećavanje osnovica za oporezivanje plata, oporezivanje kapitalnih dobitaka, progresivnim stopama)  se ne može izliječiti. Za vlast nema lijeka. Ona se želi održati . Rješenje će tražiti u novim nepravdama. Otpor ne postoji. Apsurdnost je najveća  kada se kaže kuda sa brojnom javnom upravom. Niko ne pita čiji novac troši ta silna javna uprava stranačke klijantele,  rođačkih i hababskih veza i kupljenih  zaposlenja. Cijenu plaćaju oni koji zarađuju dohodak i čije bi plate i penzije morale biti u startu više za minimalnih 20%.  Očito novca ima, ali je neravnomjerno raspoređen. Najviše novca ima u sivoj i crnoj zoni. Taj novac je nedodirljiv. Ostalo je predmet nepravilne i nepravedne raspodjele.  Zato  Izmjena  Zakona o penzijama postaje apsurdna. Primjer policajaca je očit i ključ manipulacije da se se načini još jedna manipulacija sa postupkom usvajanja.  Logika je da se ovakav Prijedlog  Zakona o penzijama odbije i urade temeljne reforme sitema. Sve prilike su da je to prva godina mandata nove vlasti koja bi bila izabrana krajem 2018. godine. Jedini uslov za to su nove politike političkih subjekata koji će se natjecati za pozicije vlasti. Da li takvih javnih politika ima je pravo  pitanje. U protivnom, ako nema, onda nam i nije važno kada će mo propasti. Što prije to bolje.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku portala TIP.ba.

(TIP/Autor: Prof. Izudin Kešetović)

 

[Otvori sve članke iz ove rubrike]

Najnovije iz rubrike!

Morate biti prijavljeni kako bi mogli komentarisati Prijava

NAPOMENA: Komentari odražavaju stavove njihovih autora, a ne stavove Tip.ba. Molimo korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Zadržavamo pravo na provedbu cenzure ili potpuno brisanje komentara bez najave i objašnjenja. Zbog velikog broja komentara, naš portal nije dužan pravovremeno obrisati sve komentare koji krše pravila. Kao čitalac također prihvatate mogućnost da među komentarima mogu biti pronađeni sadržaji koji mogu biti u suprotnosti sa vašim vjerskim, moralnim i drugim načelima i uvjerenjima.
Čitatelji registrovani u sistemu za komentare prethodne platforme mogu se registrovati ili prijaviti putem DISQUS, Facebook, Twitter ili Google+ korisničkih računa, koristeći novi, gore predstavljeni obrazac.