Foto: Turska soba kod srpske gospode

06.10.2013 10:05
 

Studijska izložba Orijentalni salon otvorena je 20. septembra u Etnografskom muzeju. Ova izložba prikazuje drvorezbareni nameštaj iz zbirke Etnografskog muzeja, a otvorena je povodom proslave 112 godina tog muzeja u Beogradu, koji je najstariji muzej tog tipa na tlu istočne Evrope.

Orijentalna nota

“U zbirci gradskog pokućstva Etnografskog muzeja čuva se drvorezbareni nameštaj, tri salona, dnevne sobe koje imaju vidnu orijentalnu notu”, rekla je autorka ove izložbe, viši kustos Irena Gvozdenović, ističući kako je izloženi namještaj napravljen u prve tri decenije 20. vijeka u radionicama poznatih drvorezbara, u Konjicu, u Bosni i Hercegovini.

Ovaj namještaj pripadao je srpskim porodicama pravoslavne veroispovijesti, viših građanskih krugova, kako kaže Gvozdenović. U prvim decenijama dvadesetog vijeka takve salone su kupovali isključivo pripadnici bogatog sloja, gradskog stanovništva, kao što su bogati trgovci, industrijalci, činovnici, kraljevski oficiri i drugi.

“Između Prvog i Drugog svjetskog rata taj drvorezbareni nameštaj je bio izuzetno moderan i tražen u nekim delovima tadašnje Jugoslavije, naročito u Srbiji i BiH”, navodi Irena Gvozdenović i dodaje: “bio je vezan za gradsku kulturu i kupovali su ga pripadnici svih veroispovesti i nacionalnosti”.

Kako navodi autorka ove izložbe, ono što je doprinijelo popularnosti ovog namejštaja jeste i narudžbina po kojoj su poslije Prvog svjetskog rata, u Stolarskoj zadruzi “Bosna”, u Sarajevu, napravljeni enterijeri u „orijentalnom stilu” za kraljev dvor u Beogradu. Ti enterijeri se danas čuvaju u Etnografskom muzeju u Beogradu jer su 1934. godine dobijeni kao poklon od kralja Aleksandra, aktom uprave dvora.

Bosanska soba – turska soba

“Nameštaj koji je činio orijentalni salon pripadao je evropskoj kulturi stanovanja i bio je prilagođen evropskom načinu života. Neki elementi i forme koji su korišćeni u orijentalnoj kulturi stanovanja čini li su sastavni deo ovih salona, a jedini autentični deo koji je preuzet sa Istoka je peškun”, navodi Gvozdenović. „Peškun” je riječ koja je pozajmljena iz persijskog jezika i u prevodu znači “sto”.

Ovaj namještaj sa orijentalnom notom poznat je kao bosanska soba i turska soba. Kako nam je objasnila Irena Gvozdenović, „naziv bosanska soba predstavlja teritorijalnu i kulturnu odrednicu nastanka namještaja, dok naziv turska soba nije imao nikakve veze sa turskim načinom stanovanja, jer je namejštaj u stvari bio prilagođen evropskom načinu življenja”. Za konjički drvorezbareni namještaj, može se reći, kako navodi Gvozdenović, da ga „odlikuje spoj orijentalne kulture, ornamentike i arhitekture, s jedne strane, i evropske kulture stanovanja i načina života, s druge strane”.

Utjecaj orijentalne kulture na kulturu balkanskih Slovena

Uticaj orijentalne kulture na Slovene počeo je još u prapostojbini starih Slovena, koji su živeli u susedstvu s Irancima i raznim turskim i staroazijskim narodima. Te uticaje su kasnije južni Sloveni doneli na Balkan. „Stari Sloveni su mnoga znanja primili iz asirsko-vavilonske kulture, a južni Sloveni su po dolasku na Balkasko poluostrvo i u Podunavlje, mnoga znanja primili posredstvom starobalkanskih naroda i posredstvom grčko-rimske kulture”, ispričala je Irena Gvozdenović.

Međutim, kako navodi Gvozdenović, „prava simbioza i prožimanje kulturnih elemenata južnih Slovena i orijentalne kulture nastaje doseljenjem južnih Slovena na Balkan i u Podunavlje. Taj proces trajao je više od hiljadu godina i prestao je završetkom osmanske vlasti nad balkanskim Slovenima 1912.”.

Osmanlije su na Balkan, pored svoje kulture, donijeli i arapske i persijske uticaje, a sa njima i neke kulturne elemente iz Indije, a možda i iz Indonezije. Prema riječima Irene Gvozdenović pored mnogih kulturnih utjecaja, vrlo su značajni orijentalni elementi u arhitekturi. Stambena arhitektura, gradska, kao i seoska, primila je mnoge elemente s Istoka.

“Vrlo je veliki uticaj Orijenta u unutrašnjem uređenju kuće, naročito u gradskim sredinama. To se oslikava u delovima enterijera, pokućstva i posuđa, kao npr.: dolapi, minderi, sećije, mangali, ćilimi, metalno posuđe-ibrici, demirlije, buhurdardi, posuđe od keramike”, navodi autorka izložbe.

Počeci drvorezbarstva kod južnih Slovena

“Kod Slovena je drvorezbarstvo kao vid domaće radinosti bilo razvijeno već u doba doseljavanja”, kazala je Gvozdenović i dodala: „Konjički kraj je uvek bio bogat šumom i pogodovao je izradi raznovrsnih predmeta od drveta. Seoski majstori su u početku izrađivali i ukrašavali predmete koje su koristili za ličnu upotrebu”.

Vještiji i sposobniji majstori kasnije su se formirali u seoske zanatlije, izrađujući i prodajući drvene predmete. Do austrougarske okupacije BiH 1878, konjičke seoske zanatlije bili su poznati samo po bosanskohercegovačkim vašarima, kao i u nekim krajevima Srbije i Dalmacije.

Državni činovnici austrougarske uprave primijetili su raznovrsne predmete od drveta i 1904. godine, u selu Bijela, organizovan je prvi zvanični drvorezbarski kurs. Najistaknutije rezbare konjičkog kraja, austrougarska vlast je slala na međunarodne sajmove da pokažu svoje umijeće i izlože svoje radove. Ti sajmovi su, krajem 19. i početkom 20. vijeka, održavani u velikim gradovima, poput Beča, Budimpešte, Trsta, Pariza, Bruxellesa.

“U ovaj kraj, vještinu drvorezbarstva donijeli su neškolovani zemljoradnici iz Hercegovine, koji su uglavnom bili pravoslavne ili muslimanske veroispovesti, a kasnije je bilo i onih koji su bili katoličke veroispovesti”, navela je viši kustos Etnografskog muzeja.

Način izrade drvorezbarenog nameštaja

„Izuzetno drvorezbarstvo konjičkih majstora je specifično, odlikuje ga posebni likovni izraz, oblikovanje predmeta i formi, umetnička preciznost izrade, kao i posebna ornamentika i ukrašavanje” rekla je Irena Gvozdenović.

Prema njenim riječima, “Sarajevska škola” bila je poznata po visokokvalitetnoj izradi rezbarenog nameštaja, smatralo se da ima previše “akademizma”. Ona je bila uzor konjičkim drvorezbarima, čiji su se radovi razlikovali po tome što je u konjičkom drvorezbarstvu bilo pomalo tehnički nedoteranih rezbarija.

Islamska i orijentalna arhitektura izvršila je veliki utjecaj na ornamentiku i formu konjičkog namještaja, koji je spajao balkansko-orijentalne elemente i evropski stil življenja.„Najčešći oblici i forme bogate orijentalne arhitekture bili su razni lukovi sa sakralnih i profanih građevina. Postoje tri osnovne vrste, šare konjičkog drvorezbarstva: bosanska šara, arapska šara i duboka šara”, objasnila je Gvozdenović.

Bosansku šaru odlikuje spoj elemenata seoske drvorezbarije i rezbarenih motiva enterijera orijentalne kuće. Arapska šara je u Konjicu u upotrebi od 1903. godine, a predstavlja spoj isprepletanih geometrijskih i stilizovanih floralnih motiva. Duboku šaru odlikuju floralni motivi, najčešće vinova loza s plodovima, hrastov list sa žirom i određeno voće. Ona je ujedno i najteža za izradu od sve tri vrste.

Saloni u Etnografskom muzeju u Beogradu

U Etnografskom muzeju u Beogradu nalazi se salon Olge Kuković koja je rođena 1910. u Sarajevu, a 1946. godine se preselila u Beograd gdje je donijela i orijentalni nameštaj. Orijentalni salon gospođe Kuković je primjer visokog drvorezbarstva, izrađen je od orahovine i ukrašen arapskom šarom. U ime svoje tetke Mirjane Krstić, Danilo Drobac je poklonio muzeju, također, kompletni salon, čiji su predmeti ukrašeni dubokom šarom, a izrađen je od orahovine. Jasmina Puljo je 1991. godine zavještala muzeju neke predmete turskog salona koje je posedovala.

Pored ovih predmeta, Etnografski muzej u Beogradu posejduje i Bosansku sobu iz Novog dvora koju je kralj Aleksandar I Karađorđević poklonio muzeju 1934. godine. Sve ukupno u muzeju se čuva četrdeset i devet predmeta koji čine orijentalne salone. Izložba ovog namejštaja biće otvorena do 8. decembra.

(TIP/Anadolija)

[Otvori sve članke iz ove rubrike]

Najnovije iz rubrike!

Morate biti prijavljeni kako bi mogli komentarisati Prijava

NAPOMENA: Komentari odražavaju stavove njihovih autora, a ne stavove Tip.ba. Molimo korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Zadržavamo pravo na provedbu cenzure ili potpuno brisanje komentara bez najave i objašnjenja. Zbog velikog broja komentara, naš portal nije dužan pravovremeno obrisati sve komentare koji krše pravila. Kao čitalac također prihvatate mogućnost da među komentarima mogu biti pronađeni sadržaji koji mogu biti u suprotnosti sa vašim vjerskim, moralnim i drugim načelima i uvjerenjima.
Čitatelji registrovani u sistemu za komentare prethodne platforme mogu se registrovati ili prijaviti putem DISQUS, Facebook, Twitter ili Google+ korisničkih računa, koristeći novi, gore predstavljeni obrazac.